Orzecznictwo w sprawach uprowadzeń rodzicielskich

R.S. przeciwko Polsce

R.S. przeciwko Polsce (skarga nr 63777/09), 21 lipca 2015 r.

Sprawa dotyczyła dwojga obywateli polskich mieszkających w Szwajcarii oraz ich dwojga dzieci, posiadających obywatelstwo szwedzkie i polskie. Po rozstaniu rodziców matka poprosiła ojca o zgodę na wakacyjny wyjazd z dziećmi do Polski. Ojciec wyraził zgodę.

Matka zdecydowała jednak, że nie wróci z dziećmi do Szwajcarii. W Polsce wszczęła postępowanie rozwodowe oraz postępowanie o powierzenie jej tymczasowej pieczy nad dziećmi na czas rozwodu, nie informując o tym ojca.

Polskie sądy wydały rozstrzygnięcia dotyczące pieczy nad dziećmi. W postępowaniu dotyczącym powrotu znaczenie miało między innymi prawo państwa ich miejsca stałego pobytu przed wyjazdem, czyli prawo szwajcarskie.

Po wyczerpaniu dostępnych środków prawnych przed sądami polskimi ojciec wniósł skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zarzucając naruszenie artykułu 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Trybunał stwierdził naruszenie artykułu 8, a więc prawa ojca do poszanowania życia rodzinnego, i zasądził na jego rzecz kwoty z tytułu szkody majątkowej i niemajątkowej.

Do wyroku zgłoszono zdanie odrębne. Dwóch sędziów zwracało uwagę na szerszy kontekst relacji między rodzicami i zachowanie ojca wobec matki, w tym ograniczenie jej środków finansowych, żądanie opuszczenia domu rodzinnego oraz pozostawienie jej 9 000 franków szwajcarskich na utrzymanie.

Trybunał oceniał sprawę przede wszystkim z perspektywy artykułu 8 EKPC, interpretowanego w związku z Konwencją haską.

HUDOC: R.S. przeciwko Polsce

B. przeciwko Belgii

B. przeciwko Belgii (skarga nr 4320/11), 19 listopada 2012 r.

Sprawa dotyczyła amerykańsko-belgijskiej pary i ich dziecka posiadającego podwójne obywatelstwo. Rodzice rozstali się po przemocy domowej, której matka doświadczyła w czasie ciąży.

Ojciec wystąpił następnie o przyznanie mu wyłącznej pieczy nad dzieckiem. Równolegle przeciwko matce wszczęto postępowanie karne dotyczące oszustwa socjalnego.

Po mediacji prowadzonej w ramach amerykańskiego wymiaru sprawiedliwości obojgu rodzicom przyznano wspólną pieczę nad dzieckiem. Zakazano im również wyjazdu z dzieckiem poza terytorium bez pisemnej zgody drugiego rodzica.

Mimo to matka wyjechała z dzieckiem ze Stanów Zjednoczonych do Belgii bez zgody ojca. Sąd amerykański wydał następnie rozstrzygnięcie przyznające ojcu wyłączną pieczę nad dzieckiem.

Po przyjeździe do Belgii matka wszczęła postępowanie o przyznanie jej wyłącznej pieczy i alimentów. Ojciec równocześnie zwrócił się do organów centralnych o pomoc na podstawie Konwencji haskiej.

Sprawa trafiła do sądu pierwszej instancji, który uznał, że dziecko może pozostać z matką ze względu na ograniczony kontakt z ojcem, również w okresie pobytu w Stanach Zjednoczonych. Ojcu przyznano określone prawo do kontaktów.

Po wniesieniu środka odwoławczego sąd apelacyjny zmienił to rozstrzygnięcie i nakazał powrót dziecka do Stanów Zjednoczonych.

Matka skierowała sprawę do belgijskiego Sądu Kasacyjnego. W czasie dalszego postępowania ojciec podjął próbę zabrania dziecka ze szkoły i wywiezienia go do Stanów Zjednoczonych, w następstwie czego wydano wobec niego zakaz wywożenia dziecka z kraju.

W sprawie analizowano artykuł 8 EKPC w związku z artykułem 13 Konwencji haskiej. Europejski Trybunał Praw Człowieka zwrócił uwagę na czas, jaki dziecko spędziło w Belgii, jego więź z matką oraz obowiązek rzeczywistego zbadania zarzutów podnoszonych na podstawie artykułu 13 ust. 1 lit. b Konwencji haskiej. Trybunał uznał, że proces decyzyjny prowadzący do nakazania powrotu nie spełniał wymogów wynikających z artykułu 8 EKPC.

HUDOC: B. przeciwko Belgii

Serghides przeciwko Polsce

Serghides przeciwko Polsce (skarga nr 31515/04), 2 listopada 2010 r., orzeczenie ostateczne 2 lutego 2011 r.

Sprawa dotyczyła angielsko-polskiej pary mieszkającej w Londynie i ich córki. Po rozwodzie dziecko mieszkało z matką, która zobowiązała się nie wyjeżdżać z nim z Wielkiej Brytanii bez formalnej zgody sądu lub ojca.

Matka utrudniała ojcu kontakty z dzieckiem. Gdy sąd nakazał jej umożliwienie tych kontaktów, wyjechała z dzieckiem do Polski. High Court w Londynie nakazał następnie natychmiastowy powrót dziecka do Wielkiej Brytanii.

Polski sąd pierwszej instancji odmówił powrotu, uznając, że powrót mógłby narazić dziecko na szkodę psychiczną lub fizyczną albo postawić matkę w sytuacji nie do zniesienia w rozumieniu artykułu 13 Konwencji haskiej.

Po wniesieniu apelacji sąd wyższej instancji uchylił rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując, że wcześniej uwzględniono przede wszystkim interes matki. Po ponownym rozpoznaniu sąd ponownie odmówił powrotu. Kolejna apelacja doprowadziła do nakazania natychmiastowego powrotu dziecka do Wielkiej Brytanii; sąd uznał, że niechęć matki do powrotu z uwagi na możliwość wszczęcia przeciwko niej postępowania karnego nie powinna sama w sobie uniemożliwiać powrotu dziecka.

Po tym rozstrzygnięciu matka zmieniła miejsce zamieszkania, nie informując sądu ani ojca, i podjęła dalsze działania prawne. Ojciec zatrudnił prywatnych detektywów w celu odnalezienia dziecka. Po odnalezieniu matki i córki chciał wrócić z dzieckiem do Wielkiej Brytanii, lecz polskie organy uznały, że nie może tego zrobić samodzielnie.

W dalszym postępowaniu polski sąd odmówił powrotu, wskazując między innymi, że dziecko zintegrowało się z nowym środowiskiem w Polsce oraz że relacja z matką odgrywała w jego życiu większą rolę. Sąd odwoławczy utrzymał to rozstrzygnięcie.

Ojciec wniósł skargę do ETPC, zarzucając naruszenie artykułu 8 EKPC z powodu nadmiernej długości postępowania. Trybunał uznał skargę w tym zakresie za dopuszczalną, ale nie stwierdził naruszenia artykułu 8. Uznał między innymi, że opóźnienia nie były rozstrzygającą przyczyną odmowy powrotu, a na wynik sprawy wpłynęło także zachowanie obojga rodziców.

HUDOC: Serghides przeciwko Polsce

Stochlak przeciwko Polsce

Stochlak przeciwko Polsce (skarga nr 38273/02), 22 września 2009 r.

Sprawa dotyczyła polskich rodziców mieszkających w Kanadzie i ich dziecka posiadającego obywatelstwo polskie i kanadyjskie. Rodzina przyjechała do Polski na wakacje. Po przyjeździe matka oświadczyła, że nie zamierza wracać do Kanady i chce pozostać z dzieckiem w Polsce, po czym ukryła miejsce pobytu dziecka.

Ojciec wystąpił do sądu rodzinnego w Ontario o powrót dziecka. Sąd nakazał jego powrót, wskazując, że dziecko mieszkało w Kanadzie.

Ponieważ rozstrzygnięcie nie zostało wykonane, ojciec wszczął również postępowanie w Polsce, powołując się na Konwencję haską z 25 października 1980 r. Polskie sądy nakazały powrót dziecka.

Ojciec podjął następnie działania zmierzające do przymusowego wykonania rozstrzygnięcia. Sąd stwierdził, że matka ma obowiązek wydać dziecko i że w razie niewykonania obowiązku możliwe będzie prowadzenie egzekucji. Działania te długo pozostawały nieskuteczne, ponieważ matka ukrywała dziecko i jego miejsce pobytu nie było znane.

W związku z tym w Polsce wszczęto również postępowanie karne przeciwko matce. Dziecko odnaleziono po poszukiwaniach prowadzonych przez wyspecjalizowane służby i prywatnych detektywów, a następnie wróciło do ojca.

Ojciec wniósł później skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zarzucając Polsce naruszenie artykułu 8 EKPC. Wskazywał na długość postępowań, brak dostatecznie skutecznych działań władz oraz trudności w utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

Trybunał uznał, że władze mogły podjąć skuteczniejsze środki przymusu wobec matki oraz nałożyć sankcje za niewykonywanie obowiązków. Stwierdził naruszenie artykułu 8 EKPC i zasądził zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową.

HUDOC: Stochlak przeciwko Polsce

Artykuł 1 Konwencji haskiej z 25 października 1980 r.

Przedmiotem niniejszej konwencji jest:

zapewnienie niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych lub zatrzymanych w jednym z Umawiających się Państw oraz
zapewnienie poszanowania praw do opieki i odwiedzin określonych przez ustawodawstwo jednego Umawiającego się Państwa w innych Umawiających się Państwach.